Integrale gezinshulp: waarom dit nu aandacht vraagt
72% van de ouders in gezinnen waarbij jeugdzorg betrokken is, heeft te maken met schulden, psychiatrische klachten en/of verslaving
30% van de ouders krijgt hiervoor geen behandeling, terwijl vaak juist daar de kern van het probleem ligt
30% van de kinderen zou weer naar huis kunnen of zouden niet uit huis worden verplaatst als ouders wél geholpen zouden worden
Waar zien we kans voor verbetering?
Hulp en ondersteuning voor jongeren en het gezin zijn vaak versnipperd over verschillende wetten, financieringsstromen, loketten en organisaties. In gezinnen met veel stress en stapelende problemen zijn regelmatig tien tot vijftien partijen betrokken: van jeugdzorg en schuldhulpverlening tot GGZ, leerplicht, werk & inkomen en Wmo-ondersteuning. Iedereen werkt hard, maar niet als één geheel samen.
Professionals weten vaak niet wie er nog meer bij hetzelfde gezin betrokken is. Er ontbreken korte lijnen: mensen kennen elkaar niet, hebben geen directe contactgegevens van elkaar en agenda’s zitten vol. Ook maakt privacywetgeving gegevensdeling ingewikkeld. Daardoor duurt afstemming vaak weken. In die tijd lopen schulden verder op, neemt de stress toe en ervaren kinderen meer druk.
Hier ligt een enorme kans: als we de hulp rond gezinnen organiseren als één samenhangende aanpak, kunnen we eerder ingrijpen, sneller stabiliteit brengen en zwaardere jeugdzorg vaker voorkomen.
Voorbeeldcasus - Sam
Het verhaal van Sam maakt dit concreet. Sam is 17 jaar en woont in een jeugdzorginstelling. Hij en zijn zussen werden geadopteerd uit Colombia. Al op jonge leeftijd was zichtbaar dat Sam worstelde: hij kon plotseling heel boos worden en was als peuter extreem onrustig. Sam is slim en startte op het gymnasium, maar raakte steeds meer overprikkeld en verloor zijn concentratie. Hij kwam in contact met foute vrienden en op zijn vijftiende deed hij een suïcidepoging. Inmiddels krijgt hij traumatherapie in de instelling en dat helpt hem — maar het komt laat en is enorm ingrijpend.
Wat Sam zelf zegt, raakt de kern: zijn moeder vroeg al jaren om hulp toen hij klein was, maar die hulp bleef uit. Het roept een pijnlijke vraag op: wat als zij wél geholpen was toen Sam één, twee of drie jaar oud was? Had Sam dan nu in een instelling gewoond? Was zijn suïcidepoging voorkomen? Het laat zien wat er gebeurt als ouderproblemen blijven liggen en we pas ingrijpen wanneer het kind al volledig is vastgelopen.
Wat is er nodig?
Gezinnen zoals dat van Sam hebben vooral overzicht, samenhang en snelheid nodig. Dat begint met één aanspreekpunt dat het hele gezin ziet en samen met het gezin helder krijgt wat er echt speelt. Geen rij losse interventies, maar hulp vanuit één gezamenlijke, verklarende analyse, gemaakt door professionals vanuit verschillende expertises én samen met het gezin.
Vanuit die analyse kunnen we doen wat in multi-stressgezinnen steeds weer nodig blijkt:
de basis op orde brengen. Dus vóór we kinderen in zware trajecten zetten of uit huis plaatsen, werken aan de oorzaken die thuis onveiligheid en stress voeden. Denk aan schulden aanpakken, zorgen voor een gezond en veilig huis, meer rust en stabiliteit voor ouders, structuur in het dagelijks leven en ruimte om aan eigen problemen te werken. Pas als die fundering stevig is, ontstaat er ruimte voor opvoeden en voor kinderen om zich veilig te ontwikkelen.
Onze aanpak
EHdK werkt samen met jeugdzorg, GGZ/verslavingszorg en partners in het sociaal domein om integrale gezinsteams op te zetten: één team rondom het gezin, met één plan, één aanspraakpunt en korte lijnen. Het opzetten van deze teams bestaat uit drie stappen:
- Verkennen met een werkgroep
Samen met gemeente en betrokken organisaties verkennen we wat er nodig is om een integraal gezinsteam van de grond te krijgen. We bepalen: welke partners horen in het team, hoe organiseer je toegang en regie, hoe verwerk je gegevens op een veilige manier, welke zakelijke en financiele afspraken moeten worden gemaakt en wat vraagt dit van professionals en bestuur. - Pilot draaien en evalueren
We starten met een pilotteam dat volgens de integrale werkwijze gezinnen ondersteunt. Daarbij monitoren we continu: lukt het om sneller te handelen, is er één duidelijke analyse en plan en merken gezinnen dat de hulp echt samenhangend wordt uitgevoerd? Op basis daarvan scherpen we werkwijze, afspraken en teaminrichting aan. - Structurele uitvoering met tussentijdse evaluatie
Na de pilot volgt structurele inzet van het team. EHdK blijft ondersteunen bij leren en bijsturen. Zo borgen we dat integrale gezinshulp niet een project blijft, maar een blijvende manier van werken.
EHdK ondersteunt hierbij het hele traject: van ontwerp tot werkwijze. We helpen teams om integraal te analyseren, samen prioriteiten te stellen en te zorgen dat “basis op orde” daadwerkelijk het startpunt van integrale gezinshulp wordt.
Waar staan we nu?
Integrale gezinshulp is niet alleen nodig, maar ook uitvoerbaar. Op dit moment is er één integraal gezinsteam actief in de gemeente Smallingerland. Daarnaast vindt een verkenning plaats in twee gemeenten in Friesland en is de financiering voor gezinshulp in in de regio’s Friesland en Drenthe geborgd in de IZA transformatieplannen. Daarmee bouwen we stap voor stap aan een aanpak die laat zien dat integrale gezinshulp ook binnen het huidige stelsel mogelijk is — als we het maar samen organiseren.
Meer weten?
Meer weten?
Wil je sparren over wat EHdK met integrale gezinshulp voor jouw organisatie kan betekenen? Neem contact op met onze collega Jenneke Aartsen.