Jeugdzorg in het strafrechtelijk kader
141.000 verdachten van misdrijven in 2024, waarvan 11% minderjarig
13 verdachten per 1.000 leeftijdsgenoten onder minderjarigen (12–18 jaar)
17 verdachten per 1.000 leeftijdsgenoten onder jongvolwassenen(18–23 jaar)

Voorbeeldcasus - Jesse
Jesse is 14 jaar en groeit op in een kwetsbare thuissituatie. Zijn ouders hebben te maken met verslavingsproblematiek en grote geldzorgen. Thuis is er weinig rust en structuur. Jesse worstelt hiermee, spijbelt regelmatig en raakt op school steeds verder achter. In deze periode komt hij in contact met een groep jongeren die regelmatig grenzen overschrijdt. Bij hen voelt hij zich gezien en onderdeel van een groep. Samen zoeken ze steeds vaker de grenzen op totdat het uiteindelijk komt tot een gewapende overval. Jesse wordt opgepakt en veroordeeld, maar na zijn vrijlating verandert er weinig. Ondersteuning blijft uit en zijn thuissituatie blijft ongewijzigd. Hij keert terug naar dezelfde omgeving en dezelfde vrienden.
Wanneer verschillende partijen uit de jeugdstrafrechtketen en het sociaal domein elkaar ontmoeten in een structureel overleg op school, ontstaat een breder beeld van Jesse. Niet alleen het strafbare feit en het schoolverzuim staat centraal, maar ook zijn thuissituatie, de problemen van zijn ouders en zijn vrienden. In dit overleg worden signalen gedeeld en stemmen professionals hun inzet op elkaar af.
De gemeente biedt ondersteuning aan het gezin en Jesse krijgt hulp voor zijn eigen problemen, met begeleiding gericht op school, verbetering van zijn zelfbeeld en een dagstructuur. School wordt daarbij ondersteund door de jeugdreclasseerders en jongerenwerkers, die met Jesse en zijn vriendengroep en ouders in gesprek gaan over groepsdruk en de gevolgen van crimineel gedrag. De ouders van Jesse krijgen via de gemeente eveneens passende ondersteuning. Door deze gezamenlijke inzet neemt de kans op herhaling af en ontstaat er meer rust, veiligheid en perspectief voor Jesse.
waar zien we kans voor verbetering?
Als we jeugdcriminaliteit en recidive willen voorkomen, moeten we iets doen aan de oorzaken van crimineel gedrag. Wij zien de volgende verbeterkansen:
- Voldoende (forensische) hulp beschikbaar
Het tijdig kunnen inzetten van passende (forensische) jeugdhulp is cruciaal. Wachttijden of een beperkt aanbod zorgen ervoor dat problemen verergeren en de kans op recidive toeneemt. - Expertise eerder inzetten, aan de voorkant
Door kennis over de doelgroep en risicofactoren al in te zetten bij eerste signalen of een eerste politiecontact, kan sneller en gerichter ondersteuning worden geboden en escalatie worden voorkomen. Dit vraagt om beter benutten van data. - Goede nazorg na afloop van een vonnis
Na het beëindigen van een strafrechtelijke maatregel is continuïteit van ondersteuning nodig. Een warme overdracht naar het wijkteam of andere hulp voorkomt dat jongeren na afloop tussen wal en schip raken. - Meer aandacht voor ondersteuning van ouders
Problemen bij ouders, zoals schulden, psychische problematiek of verslaving, hebben vaak directe invloed op jongeren. Door ook ouders te ondersteunen, wordt de kans op duurzame verandering vergroot. - Effectiever gebruik van buitenrechtelijke afdoeningen
Door bestaande mogelijkheden buiten het strafrecht, zoals schoolmaatregelen, gebiedsafspraken of interventies via het sociaal domein, effectiever in te zetten, kan worden voorkomen dat jongeren onnodig verder in de strafrechtketen terechtkomen.

Wat is er nodig?
Om jongeren passend te ondersteunen is het nodig tijdig hun problematiek te signaleren, niet alleen te focussen op de jongere maar ook op hun ouders en leefomgeving en tijdig passende hulp en ondersteuning in te zetten. De kern hiervan is een sterke samenwerking tussen gemeenten (het sociaal domein en openbare orde en veiligheid) en de partners in de jeugdstrafrechtketen!
Meer concreet:
- Creëer bewustzijn over deze specifieke doelgroep en het belang van preventie
Professionals en bestuurders moeten goed zicht hebben op de specifieke kenmerken en risico’s van deze doelgroep. - Zet in op preventie
- Acteer tijdig op eerste signalen, zoals schooluitval, zet de juiste ondersteuning in te zetten. Zet kennis en ervaring van forensische aanbieders ook preventief in, zoals de interventie KansRIJK van de jeugdreclassering.
- Benut bestaande wet- en regelgeving voor datadeling
De mogelijkheden die wet- en regelgeving al bieden om gegevens te delen, worden nog niet altijd volledig benut. Door deze ruimte zorgvuldig te gebruiken, kan samenwerking worden versterkt en ondersteuning effectiever worden ingericht. - Zorg voor een goede overdracht na afloop van een reclasseringsmaatregel
Na afronding van een strafrechtelijk traject is een zorgvuldige overdracht naar het wijkteam of andere lokale ondersteuning essentieel om continuïteit te waarborgen en terugval te voorkomen. - Ondersteun ook de ouders als vast onderdeel van de aanpak
Niet alleen de jongere, maar ook ouders hebben vaak ondersteuning nodig, bijvoorbeeld bij financiële problemen, verslaving of psychische klachten. Het versterken van het gezin vergroot de kans op duurzame gedragsverandering. - Zet ook interventies buiten het strafrecht in
Een effectieve aanpak vraagt om meer dan strafrecht alleen. Door ook bestaande interventies buiten de strafrechtketen te benutten, zoals maatregelen op school, bij sportverenigingen of in de leefomgeving, kan eerder en passender worden ingegrepen en wordt de druk op de strafrechtketen verminderd.

Onze aanpak
EHdK helpt zorg- en jeugdstrafrechtpartners om beter samen te werken, zodat professionals en bestuurders elkaar op alle niveaus weten te vinden. We vertalen samenwerking naar concrete, uitvoerbare acties die bijdragen aan het voorkomen van jeugdcriminaliteit en recidive.
Wat kunnen wij doen?
- Feiten en cijfers over de vraag naar en het aanbod van forensische zorg in kaart brengen
- Bij elkaar brengen van partijen om te komen tot een visie op het forensisch zorglandschap en een passende inkoopstrategie
- Ondersteunen van aanbieders bij het (gezamenlijk) ontwikkelen van nieuw forensisch aanbod
- Ontwikkelen en implementeren van een nieuwe werkwijze waarbij meerdere partijen moeten samenwerken op het gebied van preventie, repressie en nazorg.
- Organiseren van inhoudelijke en thematische bijeenkomsten om professionals te informeren over het thema Jeugd en Veiligheid, te inspireren en kennis en ervaringen te laten uitwisselen

Waar staan we nu?
Het beter laten samenwerken van het sociaal domein en de jeugdstrafrechtketen vraagt om een lange adem. EHdK ondersteunt opdrachtgevers bij het ontwerpen en realiseren van samenwerking die merkbaar verschil maakt voor jongeren, gezinnen en professionals.
Op meerdere plekken worden al mooie stappen gezet. Zo werken wij op regionaal en landelijk niveau aan een betere beschikbaarheid van jeugdhulp in strafrechtelijk kader door de tekorten in kaart te brengen en deze inzichten te delen met de jeugdhulpregio’s, VNG en het ministerie van Veiligheid en Justitie. Daarnaast zetten we in op vergroting van de kennis over de doelgroep en forensische zorg bij gemeenten om de inkoop van forensische hulp te verbeteren met als doel het aanbod in de regio te verbeteren. Hiervoor ondersteunen we jeugdhulpregio’s bij de inkoop en organiseerden we het seminar Jeugd en Veiligheid in 2023 in de Lik in Utrecht. Ook hebben we in Oost-Nederland met het tweejarige programma Jeugd en Veiligheid ingezet op een versterking van de samenwerking tussen gemeenten en jeugdstrafrechtketenpartners door het ondersteunen van nieuwe lokale samenwerkingsinitiatieven gericht op o.a. preventie en bijeenkomsten waarin professionals uit beide domeinen elkaar structureel ontmoeten.

Meer weten?
Wil je sparren over wat EHdK op dit thema voor jouw organisatie kan betekenen? Neem contact op met onze collega Nadine de Kort-Biekart